تجهیزات لیفتینگ به مجموعه ای از ابزارها، ماشین آلات و قطعات واسطه ای گفته می شود که برای بلند کردن، پایین آوردن و جابه جایی بار های سنگین در صنایع مختلف طراحی شده اند. درک این که ماهیت تجهیزات لیفتینگ چیست، فراتر از شناخت چند ابزار ساده است؛ در واقع ما با یک سیستم مهندسی دقیق روبرو هستیم که ایمنی جان انسان ها و سلامت سرمایه های میلیاردی پروژه ها به آن وابسته است. از جرثقیل های غول پیکر بنادر تا کوچک ترین شگل ها و قلاب های به کار رفته در یک کارگاه، همگی زیرمجموعه این صنعت استراتژیک قرار می گیرند. در دنیای امروز که سرعت و دقت در اجرای پروژه های عمرانی و صنعتی حرف اول را می زند، استفاده از تجهیزات لیفتینگ استاندارد و متناسب با تناژ بار، نه تنها راندمان کاری را افزایش می دهد، بلکه ریسک حوادث جبران ناپذیر را به حداقل می رساند. بیایید به همراه یکدیگر به دنیای جابجایی بار بپردازیم و شما را با انواع سیم بکسل، زنجیر های باربرداری و ادوات جانبی که ارکان اصلی این صنعت هستند، آشنا کنیم.

تجهیزات لیفتینگ چیست و چرا زیرساخت اصلی صنایع سنگین محسوب می شود؟

اگر بخواهیم به زبان ساده بگوییم که نقش تجهیزات لیفتینگ در توسعه چیست، باید آنها را به ماهیچه های صنعت تشبیه کنیم. بدون وجود این تجهیزات، ساخت آسمان خراش ها، نصب سکوهای نفتی، تخلیه کشتی های کانتینربر و حتی تعمیرات نیروگاهی غیرممکن می بود. اهمیت تجهیزات لیفتینگ در این است که اجازه می دهد بارهایی که چندین برابر توان فیزیکی انسان و ماشین های معمولی هستند، با کنترل کامل در فضای سه بعدی جابجا شوند. نکته کلیدی در این تجهیزات، رعایت ضرایب ایمنی است؛ به طوری که هر قطعه معمولا برای تحمل فشاری چندین برابر ظرفیت نامی خود تست می شود. صنایع سنگین به شدت به دوام و پایداری این ابزارها وابسته هستند، زیرا هرگونه نقص فنی در یک قطعه کوچک از تجهیزات لیفتینگ می تواند منجر به توقف کل خط تولید یا سقوط بار در محیط های پرخطر شود. بنابراین، شناخت استانداردها و انتخاب برند های معتبر در این حوزه، بخشی از مدیریت ریسک در پروژه های کلان مهندسی است.

1.    سیم بکسل به عنوان شریان حیاتی در تجهیزات لیفتینگ

سیم بکسل یا طناب فولادی، پرکاربردترین عضو در میان تجهیزات لیفتینگ است که از تابیده شدن چندین رشته مفتول به دور یک مغزی مرکزی ساخته می شود. دلیل محبوبیت سیم بکسل در سیستم های جابجایی بار، ترکیب بی نظیری از استحکام کششی بالا و انعطاف پذیری است. سیم بکسل ها بر اساس نوع بافت، گرید فولاد و ضخامت، به دسته های مختلفی تقسیم می شوند که هر کدام برای شرایط خاصی طراحی شده اند؛ برای مثال، سیم بکسل های نتاب در جرثقیل های برجی (تاور کرین) استفاده می شوند تا از چرخش بار جلوگیری کنند، در حالی که سیم بکسل های با مغزی کنفی برای جابجایی هایی که نیاز به انعطاف بیشتری دارند، ایده آل هستند. در بازرسی تجهیزات لیفتینگ، سیم بکسل ها همیشه در اولویت هستند زیرا عواملی مثل زنگ زدگی، سایش و پارگی رشته ها می تواند به سرعت مقاومت آن ها را کاهش دهد. مهندسان با انتخاب صحیح ساختار سیم بکسل، تعادلی میان مقاومت در برابر خستگی و مقاومت در برابر سایش ایجاد می کنند تا طول عمر مفید سیستم لیفتینگ افزایش یابد.

2.    زنجیرهای باربرداری

در محیط هایی که دما بسیار بالاست یا لبه های تیز بار می تواند به سیم بکسل آسیب بزند، زنجیرها به عنوان قدرتمندترین بخش از تجهیزات لیفتینگ وارد عمل می شوند. زنجیرهای باربرداری از فولاد آلیاژی با گرید بالا ساخته می شوند تا در برابر ضربه و کشش های ناگهانی مقاومت کنند. برخلاف زنجیرهای معمولی، زنجیر های مورد استفاده در تجهیزات لیفتینگ تحت عملیات حرارتی قرار می گیرند تا سختی و چقرمگی لازم را به دست آورند. این زنجیر ها به صورت اسلینگ زنجیری (تک شاخه تا چهار شاخه) مونتاژ می شوند و به اپراتور اجازه می دهند بارهایی با شکل هندسی نامنظم را به راحتی مهار کند. قابلیت اعتماد زنجیرها به قدری بالاست که در صنایع ذوب آهن و ریخته گری، جایی که حرارت مستقیم وجود دارد، به عنوان تنها گزینه ایمن در میان تمام تجهیزات لیفتینگ شناخته می شوند. بازرسی زنجیر شامل چک کردن عدم تغییر شکل دانه ها (طویل شدن) و عدم وجود ترک های ریز است که با ابزارهای دقیق اندازه گیری می شود.

مطالب مرتبط: همه چیز در مورد زنجیر های صنعتی

·        تفاوت زنجیر های گرید 80، 100 و 120 در تناژ باربری

در دنیای تجهیزات لیفتینگ، گرید زنجیر نشان دهنده مقاومت کششی متریال آن است. زنجیر گرید 80 (G80) استاندارد متداول برای اکثر فعالیت های صنعتی است، اما با پیشرفت تکنولوژی، گرید های 100 و 120 نیز به بازار عرضه شده اند. مزیت این گرید های بالا در این است که با وزن و قطر کمتر، توانایی تحمل بار بیشتری را دارند. به عنوان مثال، یک زنجیر گرید 100 می تواند حدود 25 درصد بار بیشتری نسبت به زنجیر گرید 80 با همان سایز تحمل کند. استفاده از گریدهای بالاتر در تجهیزات لیفتینگ باعث می شود وزن خودِ تجهیزات کاهش یافته و جابجایی آن ها توسط اپراتور آسان تر شود، در حالی که امنیت باربری در بالاترین سطح باقی می ماند.

·        مزایای استفاده از اسلینگ های زنجیری در جابجایی های حرارتی

یکی از چالش های بزرگ در انتخاب تجهیزات لیفتینگ، کار در محیط های با دمای بالاست. سیم بکسل ها و اسلینگ های مصنوعی (تسمه ها) در برابر حرارت بسیار ضعیف هستند و به سرعت تغییر ماهیت می دهند. اما اسلینگ های زنجیری فولادی می توانند دمای بیش از 200 درجه سانتی گراد را بدون کاهش ظرفیت باربری تحمل کنند (و حتی در دما های بالاتر با کاهش ضریب ظرفیت). این ویژگی باعث شده تا در کارخانجات فولاد و فرآیند های گالوانیزه، زنجیرها به عنوان بخش جدایی ناپذیر از تجهیزات لیفتینگ مورد استفاده قرار گیرند. همچنین مقاومت زنجیر در برابر بریدگی توسط لبه های تیز بارهای فلزی، هزینه های تعویض مداوم تجهیزات را به شدت کاهش می دهد.

3.    مفصل های سیستم لیفتینگ

بدون اتصالات، سیم بکسل و زنجیر کارایی نخواهند داشت. ادواتی مانند شگل، قلاب، مهارکش و حلقه های فولادی، در واقع مفصل های سیستم تجهیزات لیفتینگ هستند که نقاط اتصال را ایجاد می کنند. این قطعات کوچک اما حیاتی، وظیفه انتقال نیرو از جرثقیل به اسلینگ و از اسلینگ به بار را بر عهده دارند. انتخاب اتصال اشتباه می تواند باعث ایجاد بار جانبی و شکست ناگهانی قطعه شود. در مهندسی باربرداری، هر یک از این ادوات باید دارای شناسنامه فنی و تناژ حک شده بر روی بدنه باشند. ادوات جانبی در میان تجهیزات لیفتینگ بیشترین تنوع را دارند تا بتوانند با هر نوع نقطه بار (مثل آی بولت ها یا سوراخ های تعبیه شده در بدنه دستگاه ها) سازگار شوند. بازرسی این قطعات شامل بررسی سلامت رزوه ها، عدم بازشدگی دهانه قلاب و سلامت پین شگل ها است که باید پیش از هر باربرداری توسط اپراتور چک شود.

·        نقش شگل، قلاب و مهارکش در پایداری بار

شگل ها به عنوان ایمن ترین رابط در تجهیزات لیفتینگ برای اتصال اسلینگ به قلاب جرثقیل شناخته می شوند. قلاب ها نیز با داشتن ضامن ایمنی، مانع از رها شدن ناگهانی اسلینگ در زمان شل شدن بار می گردند. اما نقش مهارکش در میان این تجهیزات لیفتینگ چیست؟ مهارکش ها برای تنظیم دقیق طول اتصال و سفت کردن سیم بکسل ها در بارهای ثابت یا دکل ها به کار می روند. پایداری بار مستقیما به کیفیت این اتصالات بستگی دارد؛ به طوری که اگر یکی از این قطعات دچار لرزش یا عدم تقارن در توزیع نیرو شود، بار دچار لنگر شده و می تواند باعث واژگونی جرثقیل یا سقوط اجسام شود.

·        معرفی گوشواره و بست بکسل برای محافظت از اسلینگ

گوشواره ها قطعات اشکی شکلی هستند که در داخل حلقه سیم بکسل قرار می گیرند تا از لهیدگی و سایش مفتول ها جلوگیری کنند. بست بکسل نیز برای ساخت چشمی در انتهای سیم بکسل به صورت دستی استفاده می شود. این دو قطعه اگرچه کوچک به نظر می رسند، اما نقش محافظتی بزرگی در میان تجهیزات لیفتینگ ایفا می کنند. بدون گوشواره، سیم بکسل در نقطه اتصال دچار خمش شدید شده و عمر آن به کمتر از نصف کاهش می یابد. بست ها نیز اگر به تعداد درست و در جهت صحیح نصب شوند، می توانند تا 80 درصد مقاومت کششی سیم بکسل را در نقطه اتصال حفظ کنند که این یک عدد قابل توجه در ایمنی تجهیزات لیفتینگ است.

مقایسه کاربردی سیم بکسل در مقابل زنجیر

برای انتخاب هوشمندانه میان انواع تجهیزات لیفتینگ، بررسی جدول زیر که تفاوت های عملکردی سیم بکسل و زنجیر را نشان می دهد، ضروری است.

4.    تجهیزات مکانیکی و برقی (از وینچ و جرثقیل تا تیفور و پولیفت)

بخش دیگری از تجهیزات لیفتینگ شامل دستگاه های مکانیکی و الکتریکی است که نیروی لازم برای جابجایی را تولید می کنند. جرثقیل های سقفی، وینچ های برقی، تیفورها و پولیفت ها در این دسته قرار می گیرند. وینچ ها برای کشش افقی و عمودی در مسافت های طولانی استفاده می شوند، در حالی که پولیفت ها و جرثقیل های دستی برای جابجایی های دقیق در فواصل کوتاه و محیط های کارگاهی ایده آل هستند. این دستگاه ها مغز متفکر تجهیزات لیفتینگ هستند که با استفاده از سیستم های گیربکس و ترمز، کنترل سرعت و قدرت را در اختیار اپراتور قرار می دهند. نگهداری از این تجهیزات شامل آچارکشی دوره ای، تعویض روغن گیربکس و چک کردن سلامت لنت های ترمز است. در سیستم های پیشرفته، این دستگاه ها به سنسور های اضافه بار (Overload) مجهز هستند تا در صورت تجاوز وزن بار از حد مجاز، به طور خودکار عملیات را متوقف کنند.

·        استاندارد های بازرسی فنی و تست بار در تجهیزات لیفتینگ

ایمنی در تجهیزات لیفتینگ با بازرسی های سخت گیرانه گره خورده است. استانداردهای بین المللی مانند ASME (آمریکا) و EN (اروپا) قوانین دقیقی برای زمان تعویض و تست بار تجهیزات وضع کرده اند. هر قطعه از تجهیزات لیفتینگ باید دارای یک ضریب ایمنی باشد که معمولا برای سیم بکسل 5 به 1 و برای اتصالات 4 به 1 است. بازرسی ها به سه دسته قبل از استفاده، دوره ای و سالانه تقسیم می شوند. در تست های سالانه، معمولا تجهیزات تحت فشار 1.25 برابر ظرفیت اسمی قرار می گیرند تا سلامت ساختاری آن ها تایید شود. صدور گواهینامه سلامت برای تمام تجهیزات لیفتینگ در پروژه های رسمی الزامی است و استفاده از تجهیزات بدون برچسب بازرسی، تخلف ایمنی محسوب شده و می تواند عواقب قانونی سنگینی داشته باشد.

سوالات متداول 

چگونه متوجه شویم که سیم بکسل در تجهیزات لیفتینگ نیاز به تعویض دارد؟

سیم بکسل زمانی باید تعویض شود که تعداد مفتول های شکسته در یک گام بافت از حد مجاز فراتر رود، یا قطر سیم بکسل به دلیل سایش داخلی بیش از 7 درصد کاهش یابد. همچنین هرگونه تغییر شکل به صورت قفس پرنده، لهیدگی شدید یا زنگ زدگی عمقی که باعث ترد شدن مفتول ها شود، زنگ خطری است که نشان می دهد این بخش از تجهیزات لیفتینگ دیگر ایمن نیست و باید بلافاصله از رده خارج شود.

آیا می توان زنجیرهای معمولی مغازه ای را در تجهیزات لیفتینگ به کار برد؟

خیر، این یک اشتباه مرگبار است. زنجیر های معمولی برای جابجایی بار طراحی نشده اند و خاصیت کشسانی و تردی لازم را ندارند. در تجهیزات لیفتینگ حتما باید از زنجیرهای دارای تاییدیه گرید (مثل G80 یا G100) استفاده شود که مراحل تست کشش و عملیات حرارتی را پشت سر گذاشته اند. زنجیر های غیر استاندارد تحت فشار ناگهان پاره می شوند، در حالی که زنجیر های لیفتینگ استاندارد قبل از گسیختگی، تغییر شکل می دهند و به اپراتور هشدار می دهند.

عمر مفید اسلینگ های مصنوعی در مقایسه با سایر تجهیزات لیفتینگ چقدر است؟

اسلینگ های مصنوعی (تسمه های برزنتی) وزن بسیار کمی دارند و به بار آسیب نمی زنند، اما عمر مفید آن ها نسبت به سیم بکسل و زنجیر کمتر است. این تجهیزات به شدت در برابر اشعه UV خورشید، مواد شیمیایی و لبه های تیز حساس هستند. در صورتی که روی تسمه بریدگی، سوختگی یا پرز شدگی شدید مشاهده شود، باید بلافاصله تعویض گردد. به طور کلی در میان تجهیزات لیفتینگ، تسمه ها نیاز به مراقبت و بازرسی روزانه بیشتری دارند.

نقش رنگ بندی در زنجیرها و تسمه های تجهیزات لیفتینگ چیست؟

رنگ بندی یک استاندارد بین المللی برای شناسایی سریع ظرفیت باربری است. برای مثال در تسمه ها، رنگ بنفش نشان دهنده 1 تن، سبز 2 تن، زرد 3 تن و به همین ترتیب تا رنگ های تیره تر است. در برخی برندهای پیشرو زنجیر نیز، از رنگ های خاص برای متمایز کردن گرید 100 از 80 استفاده می شود. این کدگذاری رنگی به اپراتور کمک می کند تا در میان انبوه تجهیزات لیفتینگ در کارگاه، به سرعت ابزار متناسب با وزن بار را بدون نیاز به خواندن حکاکی های ریز انتخاب کند.

توصیه پایانی

دنیای تجهیزات لیفتینگ دنیای دقت، قدرت و مسئولیت پذیری است. از سیم بکسل های منعطف گرفته تا زنجیر های سخت کاری شده و اتصالات فولادی، همگی اجزای یک پازل بزرگ هستند که جابجایی های عظیم صنعتی را ممکن می سازند. انتخاب صحیح میان این تجهیزات نیازمند دانش فنی، شناخت استاندارد های ایمنی و درک درست از شرایط محیطی پروژه است. ما در مجموعه بکسل کو با تامین طیف وسیعی از برترین تجهیزات لیفتینگ، متعهد هستیم که تخصص و کیفیت را در اختیار شما قرار دهیم تا امنیت پروژه هایتان تضمین شود. فراموش نکنید که در لیفتینگ، ارزان ترین گزینه لزوما بهترین گزینه نیست؛ بلکه استاندارد ترین قطعه است که ضامن سلامت جان و مال شما خواهد بود. با بازرسی های مداوم و انتخاب هوشمندانه ادوات باربرداری، می توانید پیچیده ترین چالش های جابجایی را به سادگی و با اطمینان کامل پشت سر بگذارید.